Վերջին օրերին իրավիճակը լարված էր ինչպես ռազմական այնպես էլ դիվանագիտական դաշտում, որի ընթացքում շատ հակասական և անգամ իրարամերժ իրադարձություններ եղան: Սկսենք սթափ գլխով վերլուծեել փուլ առ փուլ:
1. Նախ 2016 թվականի ապրիլի 1-ի լույս 2-ի գիշերը Ղարաբաղաադրբեջանական սահմանին սկսվեց պատերազմ: Ադրբեջանի Հանրապետությունը ի վերջո կամք գտավ իր մեջ սկսել լայնածավալ ռազմական գործողություններ: Որո՞նք էին դրդապատճառները:
Նախ այն, որ երկրում սկսվել էին հակաիշխանական լայնածավալ հուզումներ, նավթի գները մոտ 35 դոլորավ ընկել էին, իսկ սեփական դրամական միջոց՝ մանաթը, գրեթե 2 անգամ արժեզրկվել էր: Այս ֆոնին ավելանում է նաև Ադրբեջանի Հանրապետության հովհանավոր՝ Թուրքիայի, անմիջական դերը: Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը վերջին ամիսներին բազմիցս արտահայտեց այն միտքը, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը և ամբողջ աշխարհն անտարբեր է Ղարաբաղյան կոնֆլիկտի նկատմամբ: Անգամ ուղղակի մեղադրանքներ էր հնչեցնում, որ ոչ մեկդ ուշադրություն չի դարձնում կոնֆլիկտի աճող սրմանը: Սա մեսիջ էր Ալիևին, որ ինչ էլ անես մարսելու ես, իսկ ես մեջքիդ կանգնած եմ: 2016 թվականի առաջին 3 ամիսների ընթացքում Ադրբեջանաթուրքական 5 հանդիպումները սրա մասին են վկայում, որում թուրքերը հստակ ցուցումներ էին տալիս իրենց փոքր եղբայրներին կատարվելիք գործողությունների մեջ:
2. Սերժ Սարգսյանի գործողությունները իրավիճակը փրկելու համար կարելի է գնահատել գերազանց: ՀՀ նախագահը ԱՄՆ-ից Հայատան վերադառնալուն պես կարգադրեց ռազմական փոխօգնության պայմանագիր կազմել ԼՂՀ-ի հետ, վերջինիս ռազմական օգնություն ցուցաբերելու համար: Այնուհետև հավաքեց ԵԱՀԿ երկների հայաստանյան ներկայացուցիչներին և բացատրեց, որ պաշտոնապես կճանաչի ԼՂՀ անկախությունը և վերոնշյալ պայմանագրի հիման վրա պատերազմ կհայտարարի Ադրբեջանի Հանրապետությանը, իսկ հետևանքների մասին թող մտածեն նրանք: 
իսկ ի՞նչ է դա նշանակում: Այսպես Հայաստանի Հանրապետության պաշտոնապես պատերազմի մեջ մտնելը նշանակում է՝ Ռուսաստանի Դաշնության և ՀԱՊԿ ռազմական դաշինքի բոլոր երկրները պարտավորվում են իրենց ամբողջ ռազմական ներուժով պատերազմի մեջ մտնել ի օգուտ Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի Հանարապետությունների ընդդեմ Ադրբեջանի Հանրապետության: Այստեղ կարևոր է նաև Իրանի Իսլամական Հանրապետության դերը, որը լինելով հարևան, ինչպես նաև տարածաշրջանում գերտերության հավակնորդ երկիր, որը ներքին զանազան խնդիրներ ունի Ադրբեջանի և Թուրքիայի Հանրապետությունների հետ, միանշանակ ներքաշվելու է այս պատերազմի մեջ: Սա մի կողմն էր, իսկ հիմա մյուս կողմը: Ադրբեջանի Հանրապետությանն օգնության է հասնում «մեծ եղբայր» Թուրքիան: Իսկ վերջինս ՆԱՏՕ-ի անդամ է և Փոքր Ասիայում ու, առհասրակ, Հին Մայրցամաքում ամենամեծ զինված ուժերն ունի ՆԱՏՕ անդամ երկների շարքում: Թուրքիայի պատերազմին մասնակից դառնալուն պես այս պատերազմի մասնակից են դառնում ՆԱՏՕ անդամ երկները՝ ԱՄՆ-ի և առաջադեմ Եվրոպական երկրների գլխավորությամբ՝ իրենց ռազմական ամբողջ ներուժով: Սա բնականաբար բերում է Թուրքիայում քրդերի ակտիվացմանը ընդդեմ Թուրքիայի՝ Քրդստանի ստեղծման մղումով: Հաշվի առնենք նաև իրավիճակը Մերձավոր Արևելքում:
Եվ այսպես ստացվում է Երրորդ Համաշխարհային պատերազմը Մերձավոր Արելքից՝ Եգիպտոսից մինչև Հարավային Կովկաս: Սակայն այսքանով չենք սահմանափակվում: Սա իր հերթին ներքին խարխլումներ կառաջացնեն ինչպես Ռուսաստանի Դաշնության, այնպես էլ Եվրոմիության երկներում: Չմոռանանք, որ նշված վայրերում ապրում են մուսուլմանական ահռելի բնակչություն, որոնց մի ստվար հատված ամենայան հավանականությամբ կանցնեն պատերազմող կողմերից հակառակորդ մեկի ճամբար և թիկունքում լուրջ աղետներ կառաջացնեն:
Այպիսով Սերժ Սարգսյանը հիշեցրեց այս ռումբի մասին, որից հետո անմիջապես պետք է հետևեր ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի արձագանքը և չհայտարարված պատերազմը ավարտվեր, ինչը և եղավ:
3. Ռուսաստանի՝ որպես տարածաշրջանային գերտերության գործողությունները:
Նախ Հայաստան է ժամանում ՌԴ վարչապետ Դ. Մեդվեդևը: Միանգամից գնում է Ծիծեռնակաբերդ, հարգանքի տուրք մատուցում 1915 թվականի Եղեռնի անմեղ զոհերի հիշատակին, դրանով իսկ Թուրքիային մեսիջ ուղարկում, որ մենք գիտենք ինչ է եղել և քեզ դեռ ցույց կտանք քո տեղը: Ապա տեղեկացնում, որ ՀՀ մատակարարվող գազի գինը 15 դոլլարով նվազեցնում է, և գլխավորը՝ հայտարարում, որ պետք է անհպաղ դադարեցվի սահմանային ցանկացած ոտնձգություն, քանի որ դրանք անընդունելի են: Հայաստանը Ռուսատանի ռազմավարական դաշնակիցն է, և իրենք թույլ չեն տա, որ Հայաստանի Հանրապետության վրա ռազմական ագրեսիա լինի: Եվ այստեղից վերջինս ուղևորվում է Բաքու՝ ադրբեջնական կառավարության ներկայացուցիչների հետ հանդիպմանը: Այնտեղ հայտարարում, որ Ռուսաստանի և Ադրբեջանի միջև դարավոր բարեկամական և ստրատեգիական հարաբերություններ են և նրանք ամեն ինչ անելու են, որ այդ ավանդույթները շարունակվեն: Ելնելով պատմական իրողություններից, թվում է թե Ռուսաստանի վրաչապետը պատմությունից անգրագետ է և չի հասկանում թէ ինչ է ասում: Սակայն սա դիվանագիտություն է, և այստեղ տվյալ պահին հաճելի խոսքեր շռայլելն է, ոչ թե գործողությունների բուն էությունը՝ բացահայտելը: 
Վերադռանանք մեկ քայլ հետ: Այն պահին, դեռ, երբ Մեդվեդևը գտնվում էր Հայաստանում, այդ պահին Բաքվում տեղի էր ունենում ռուս-իրանաադրբեջանական եռակողմ հանդիպում՝ երկների արտատքին գործերի նախարարների մակարդակով, տնտեսական ոլորտին վերաբերվող: Այդ օրը քննարկվեց և որոշվեց կյանքի կոչել Հյուսիս-Հարավ ավտոմայրուղու և երկաթուղղու շինարարության հարցը, որը կկապի Իրանը Ռուսատանին Ադրբեջանի տարածքով՝ շրջանցելով Հայաստանի Հանրապետությանը: Եվ որպես դիվիդենտ՝ռազմական գործողություններն անհապաղ դադարեցնելով, Ադրբեջանն այստեղ շահեց նաև ռուսական կապիտալի ներդրում՝ այսինքն այդ ենթակաուցվածքի կառուցման մի մասը պետք է կատարվի ռուսական գումարներով: Խոսքը վերաբերվում Ադրբեջանի տարածքով մոտ 500 կմ երկարություն ունեցող ճանապարհի մասին: 
Սրանից հետո տեղի է ունենում ՌԴ պաշտպանության և Ադրբեջանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարների հանդիպումը, որի ընթացքում պայմանավորվածություն է ձեռք բերվում առ այն, որ ռուսները համապատասխան ադրբեջանցի մասնագետներ կպատրաստեն, որպեսի նրանք կարողանան լիարժեք օգտագործել ռուսական այն զինատեսակները, որոնք ադրբեջանական զինանոցում առկա են՝ մասնավորապես խոսքը գնում է Ս-300 զենիթահռթիռային և Սմերչ հարձակվողական կայանքների մասին: Ինչպես նաև նախկինի պես Ռուսաստանը կրկին զենք և ռազմական տեխնիկա կվաճառի Ադրբեջանի Հանրապետությանը:
Փաստորեն Ռուսաստանը մաքսիմալ օգուտներ քաղեց այս իրավիճակից: Երկու կողմին միառժամանակ թվացյալ պախարակելով և այնուհետև սիրաշահելով: Եվ սա պետք է այսպես էլ լիներ, քանի որ ՌԴ չի կարող հրաժարվել Ադրբեջանի Հանրապետությունից և բացահայտ հակաադրբեջանական քաղաքականություն վարել, անկախ նրանից դա ցանակնում է, թե ոչ:
4. Ինչ վերաբերվում է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի Ֆրասիացի և ԱՄՆ համանախագահներին և նրանց երկներին, ապա ամեն ինչ ակնհայտ է: Այս անգամ էլ նրանք ստացան իրենց հասանելիք բաժինը և կրկին ոչինչ չասող, բայց խիստ կոչեր անելով հեռացան, ինչպես որ միշտ եղել է:
5. Սերժ Սարգսյանի Գերմանիա կատարած այցը, թվացյալ խեղճ ու կրակ ներկայանալը, Ռուսատանից նեղացած ներկայանալը ևս դիվանագիտան քայլ էր: Հիմա նպատակահարմար չեմ գտնում պարզաբանում տալ, բայց դա պետք էր որոշակի դիվիդետներ շահելու համար:
6. Ինչու՞ այսպես եղավ: Ռուսաստանը այստեղ բացահայտ չէր կարող պաշտպանել Հայաստանի Հանրապետությանը և Լեռնային Ղարաբաղին անգամ եթե շատ ուզեր: Այստեղ կարևոր հանգամանք է այն, որ Հայաստանի Հանրապետությունը պատերազմի մեջ չէր գտնվում, ուստի Ռուսաստանի և ՀԱՊԿ անդամ երկրնեի ռազմական օգնության մասին խոսք լինել չի կարող: Չմոռանանք, որ Ադրբեջանը, ինչպես նաև Հայաստանը և Ռուսաստանը հանդիսանում են ԱՊՀ անդամ երկիր: Իսկ այս կառույցի ներսում անդամ երկները երկկողմանի և բազմակողմանի մի շարք պայմանավորավծություններ, պարտավորություններ և պայմանագրեր ունեն: Հենց այս եզրույթների հիման վրա է, որ Ռուսաստանը զենք և ռազմական տեխնիկա է վաճառում Ադրբեջանին: Իսկ այն պատրանքը, որ Հայաստանի Հանրապետության համար Ռուսաստանի Դաշնությեւնը ռազմավարական և դաշնակից երկիր է և դրանից ելնեով ՌԴ –ն պետք է զենք չվաճառի Ադրբեջանի Հանրապետությանը սխալ է: Սա ՌԴ-ին թույլ է տալիս հավելյալ արտոնություններ Ադրբեջանի Հանրապետության վրա ազդելու համար, ինչպես նաև ապահովում է ֆինանսական հոսք երկրի բյուջե: Սակայն չմոռանալով իր ռազմավարական դաշնակցի մասին Ռուսաստանը Հայաստանին արտոնյալ պայմաններով տրամադրում է նույն ու դրանցից պաշտպանվելու զինատեսակները, որը կրկին ֆինանսական մուտք է երկրի բյուջե: Այսպիսով ե՛վ Հայաստանին, ե՛վ Ադրբեջանի Հանրապետությանը պահելով մեկ թելի վրա, հաջողությամբ իրացնում է իր շահերը: Ամեն դեպքում պետք չէ մոռանալ, որ սա իրողություն է և Եվրոպան չի կարող այստեղ ոչինչ փոխել: Նույն իրավիճակն էր նաև 100 տարի առաջ: Այն ժամանակ էլ Եվրոպայից եկող զուռնայի ձայնը քաղցր էր, բայց վերջում եվրոպացիները հայերին թողեցին բախտի քմահաճույքին և տեղի ունեցավ այն ինչ ունեցավ 1905-ից մինչև 1920 թվակնները: Այնպես որ պետք է համախմբել, բարգավաճել, թվաքանակով շատանալ և ըստ անհրաժեշտ պահի լինել համապատասխան ճամբարում, քանի որ հավերժ թշնամիներ և բարեկամներ չեն լինում, միայն հավերժ շահեր են լինում:

Դավիթ Տաշչյան