Տիգրան Ջրբաշյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրում է․

Գիտե՞ք ինչու էր Չերչիլը հայկական կոնյակ պահանջում։

Որովհետև այն իրական էր։ Իրական`, միայն Հայաստանում աճեցված խաղողից պատրաստված, հայկական ջրով համեմված, կաղնու տակառում տարիներով հնեցված և վարպետի ձեռքով ստեղծված։ Մարգար Սեդրակյանը` «Դվին», «Նաիրի», «Ախթամար», «Անի», «Հոբելյանական», «Հայաստան», «Տոնական» և մի շարք այլ կոնյակների ստեղծողը, դա գիտեր ավելի լավ, քան ցանկացած ոք։

Եվ նա գիտեր նաև մեկ այլ բան` կաղնու մանրափայտի օգտագործումը միայն կոնյակի պատշաճ հնեցման պատրանք է ստեղծում։

Խորհրդային տարիներին էլ նմանօրինակ փորձ կատարվել է` «հնգամյա պլանն իրականացնել երեք տարում»։ Կաղնու տակառից դուրս հնեցումը «լուծում» էր։ Ըստ ընտանեկան հիշողությունների` նա հրաժարվեց` պահպանելու հայկական կոնյակի ավանդույթներն ու բարձրակարգ որակը:

Գիտությունը հնեցման եղանակների մասով միանշանակ է. մի շարք գիտկանականներ ու հետազոտողներ, այդ թվում` Կալդեյրան, Կանաշը, Կրյուգերը, Կրստիչը և այլք, տասնամյակների ընթացքում ուղղակիորեն համեմատել են հնեցման երկու եղանակները. կաղնու տակառում և կաղնու մանրափայտի միջոցով հնեցված ըմպելիքները հիմնովին տարբեր արտադրանք են։ Ոչ թե «արագ» կամ «դանդաղ» տարբերակներ, այլ տարբեր որակի, տարբեր ճշմարտության արտադրանք։

2026 թ.-ի մարտի 13-ին «Հայկական բրենդի» աշխարհարգրական նշման հմ. 2026001 հաստատված հայտի շրջանակներում, սակայն, կաղնե փայտի միջոցով հնեցումը դիտարկվում է որպես արտադրության ընդունելի մեթոդ. փաստաթղթի «Արտադրության մեթոդը» բաժնում հստակ սահմանված է, որ «ստացված սպիրտները հնացվում են կաղնե տակառներում կամ կաղնե փայտի հետ շփման միջավայրում»:

Այսինքն հիմա` 2026 թ.-ին, «Հայկական բրենդի» աշխարհագրական նշում (GI) ստեղծելու պահին այս խնդիրը կրկին արդիական է, քանի որ արտադրողների կողմից պատճառաբանվում է, թե անհնար է ներդրումներ կատարել մթերված խաղողի մշակման ու պահպանման համար անհրաժեշտ ենթակառուցվածքների զարգացման ուղղությամբ, ուստի կաղնու փայտերի միջոցով հնեցման եղանակի ոլորտի «փրկությունն» է։ Սա հիմնավորման անհաջող փորձ է, ոչ թե փաստարկ։

Ավելին, հայտի շրջանակներում շատ անորոշ է նկարագրված «կաղնու փայտի միջոցով» հնեցման ընդունելի մեթոդը, քանի որ կաղնու փայտի ներքո կարելի է հասկանալ տարբեր երևույթներ. եթե կաղնու տակառատախտակներով հնեցումը ինչ-ինչ պարագաներում, սակայն միանշանակ ոչ GI շրջանակներում, օգտագործվում է որպես հնեցման եղանակ, ապա կաղնու մանրափայտի օգտագործումը պարզապես արգելված է արտադրական գործընթացքում: Ինչպե՞ս է պետությունը կարողանալու իրապես կառավարել այս գործընթացը, մանավանդ այն պարագայում, որ հնեցման տարբեր եղանակները կարող են օգտագործվել միևնույն արտադրողի կողմից կազմակերպված արտադրական գործընթացներում, ինչպես նաև այն, որ հնեցման այս երկու եղանակների միջոցով ստացված արտադրանքները բացարձակ տարբեր խմիչքներ են:

Այս հարցն ավելի է սրվում վերահսկողության համակարգի մասով առկա մարտահրավերների համատեքստում, որի շրջանակներում չեն ապահովվում անգամ այնպիսի նվազագույն պայմաններ, ինչպիսիք կոնյակի արտադրական գործընացում բացառապես խաղողի հիմքով ստացված սպիրտի օգտագործումն է:

Եթե «Հայկական բրենդի» GI-ի շրջանակներում կարգավորման մակարդակում թույլատրենք կաղնու մանրափայտով հնեցում, ո՞ւմ ենք էլի խաբելու։ Բարձրակարգ խմիչքների հեղինակավոր աշխարհը չի հասկանա այն, Հայաստանն էլ կկորցնի աշխարհագրական նշման անկնկալվող հնարավորությունները` ստիպված լինելով մրցել առավել ցածրակարգ խմիչքների շուկայում:

Ստանդարտի իջեցումը չի փրկում այս ճյուղը։ Այն միայն դրա պատրանք է ստեղծում:

Հայկական բրենդին կամ կունենա բարձրակարգ խմիչքների շուկայում աշխատելու հնարավորություն ընձեռող GI՝ իրական չափորոշիչներով և դրանց իրականացման ապահովման հստակ վերահսկողական համակարգով, կամ ստիպված կլինի բավարարվել ավելի ցածրակարգ խմիչքների շուկայի համեստ հնարավորություններով։ Երրորդ տարբերակ չկա։

Ես չեմ կարող լռել։